U bent nu op de pagina: Vrijheid van informatie
Revolutie, Individu naar collectief, Technologie, The great firewall of China

Vrijheid van informatie

Op deze pagina wordt informatie gegeven over vrijheid van nieuwsgaring en informatie. Het internet zoals wij het kennen bestaat al zeker 29 jaar. Op dit medium is het mogelijk om over nagenoeg alles informatie te vinden, maar ook zelf informatie te publiceren die vervolgens iedereen kan lezen mits deze niet wordt gecensureerd. Afgezien van het feit dat het internet al 29 jaar bestaat, is het voor de meeste internet gebruikers nog niet helemaal duidelijk in hoeverre een burger de vrijheid heeft om nieuws te vergaren of te publiceren. Als eerste nemen we de Grondrechten zoals deze staan beschreven in de Nederlandse Grondwet erbij om te kijken of hier iets duidelijks uit op valt te maken. Want ook de overheid weet niet precies wat zij met dit medium aan moet, omdat het niet goed te overzien is welke beperkingsmogelijkheden er in algemene zin nodig zijn. Ook kijken we met dezelfde vraag hoe dat zit bij andere landen in bijvoorbeeld het Oostblok en de Arabische wereld, want niet in alle landen is deze vrijheid even groot. Daarom is er op deze pagina ook nog informatie te vinden over het omzeilen van censuur, die de vrijheid van nieuwsgaring beperkt met als hoofdonderwerp Wikileaks. Deze pagina is dus hoofdzakelijk voor het verhelderen van het vraagpunt wat betreft vrijheid van het vergaren en plaatsen van informatie.

Grondrechten in het digitale tijdperk Nederland

"De grondwet: Artikel 7 zoals die was vóór het jaar 2000:
  1. Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
  2. De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- of televisieuitzending.
  3. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande regels genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geven van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan zestien jaar regelen ter bescherming van de goede zeden.
  4. De voorgaande regels zijn niet van toepassing op het maken van handelsreclame."[1]

Het eerste lid van dit wetsartikel geeft duidelijk weer dat iedereen het recht heeft om te schrijven wat hij of zij graag wilt. Dit mag indien er geen andere wetten worden overtreden. Door de expliciete vermelding van de drukpers is uit dit wetsartikel niet op te maken hoe dat zit met nieuwe "uitingsmiddelen" zoals het internet, waar behalve tekst ook beeldmateriaal en geluid kan worden gepubliceerd. Ook lid 2, 3 en 4 ondersteunen dit nieuwe medium niet. Als er bijvoorbeeld een tekst met een ondersteunend filmpje wordt gepubliceerd, kan uit dit wetsartikel niet duidelijk worden gemaakt of dit mag of niet. Daarom is dit wetsartikel in het jaar 2000 aangepast. Nu is het van toepassing op het internet en al zijn uitingsmogelijkheden.

"De grondwet: Artikel 7 zoals die is geworden vanaf het jaar 2000:
  1. Ieder heeft het recht vrij zijn mening te uiten. Dit recht omvat de vrijheid om denkbeelden of andere informatie te openbaren, te verspreiden of te ontvangen.
  2. Bij de wet kan dit recht worden beperkt. Een beperking van de vrijheid om te openbaren kan geen voorafgaand verlof inhouden. Een beperking van de vrijheid om te verspreiden of te ontvangen kan tevens krachtens de wet plaatsvinden en een voorafgaand verlof inhouden, mits deze beperking wordt gesteld in het belang van de openbare orde en zij geen betrekking heeft op de inhoud van de denkbeelden of andere informatie.
  3. Indien de beperking betrekking heeft op de inhoud van handelsreclame of productinformatie, kan dit recht ter bescherming van de gezondheid of in het belang van de veiligheid tevens krachtens de wet worden beperkt.
  4. Bevordering van voldoende pluriformiteit van het informatieaanbod is voorwerp van zorg van de overheid. De wet kan daartoe regels stellen over publieke mediadiensten en de algemene aard van de informatie die door middel van deze diensten wordt geopenbaard of verspreid."[2]

Het eerste lid geeft nu wel een duidelijk weer dat een ieder zijn mening mag uiten en informatie mag verspreiden en ontvangen. Het tweede lid beperkt het eerste lid wanneer dit nodig is. Dus er is wel een ondermaatse vorm van censuur in Nederland, maar alleen als de betreffende informatie de openbare orde zou kunnen verstoren of kwalijk is gezien de inhoud van de denkbeelden of andere informatie. Verder geeft het volgende artikel uit de grondwet het recht op privacy van communicatie.

"De Grondwet: Het huidige Artikel 13
  1. Ieder heeft het recht vertrouwelijk te communiceren.
  2. Dit recht kan bij de wet worden beperkt, op last van de rechter, of, indien de beperking in het belang van de nationale veiligheid plaatsvindt, met machtiging van een bij de wet aangewezen minister.
  3. Degene van wie dit recht wordt beperkt, wordt van die beperking zo spoedig mogelijk in kennis gesteld. In bij de wet te bepalen gevallen kan in het belang van de strafvordering of in het belang van de nationale veiligheid de kennisgeving worden uitgesteld. Indien het belang van de nationale veiligheid zich blijvend tegen de kennisgeving verzet, kan, in bij de wet te bepalen gevallen, de kennisgeving achterwege worden gelaten.
  4. De wet stelt regels ter bescherming van de vertrouwelijkheid van communicatie."[3]

Dit wetsartikel omvat alle vormen van communicatie, ongeacht het object van de communicatie (schrift, beeld, spraak) en daarmee ook het nieuwe medium internet met al zijn uitingsmogelijkheden. Wederom is er in dit artikel een berperking aanwezig zodat de overheid altijd nog een beetje het heft in handen houdt.

Iedereen kan publiceren

Voor de komst van het internet was het zo dat de professionals bepaalden of iets nieuwswaardig was of niet. Kranten werden selectief in elkaar gezet en lang niet altijd werd alle actualiteit naar buiten gebracht. Maar met de komst van het internet is het publiceren zo makkelijk geworden dat de vraag niet langer is "waarom zouden we dit publiceren?" maar "waarom zouden we dit niet publiceren?", aldus Clay Shirky in zijn boek Iedereen. Een nieuwszender vergeleken met een blog verliest nogal snel zijn actualiteit. Een blog wordt namelijk constant bijgehouden en is daarmee veel actueler. Vandaag de dag is het ook niet meer moeilijk om als actieve blogger in contact te komen met de politiek, mede door de introductie van sociale technieken als Twitter, Facebook of Hyves. Hier bijvoorbeeld de weblog van Mark Rutte. De pers heeft altijd de afweging gemaakt wat nieuwswaardig was of niet, maar met deze nieuwe sociale netwerken bepalen wij zelf wat nieuws is en wat niet. Het is tegenwoordig dus niet meer zo dat de redactie de actualiteit naar ons toe brengt maar dat wij de actualiteit naar hen toe brengen. Het is zelfs zo dat de journalisten via deze netwerken de actualiteit krijgen en daar een berichtgeving van maken voor het avondnieuws.

Met de komst van het internet is het niet langer meer eenrichtingsverkeer, maar tweerichtingsverkeer. Dat wil zeggen dat het nu ook mogelijk is iets terug te zeggen op alle informatie die je te horen en te zien krijgt. Het is dus mogelijk om het internet op te gaan en daar bijvoorbeeld een weblog met daarop jouw verhaal te beginnen. Het is ook mogelijk dit via Youtube, Linkedin, Twitter, Facebook, Googleplus, Hyves, etc. te doen. Iedereen kan het internet op gaan en zijn verhaal doen. Sociale netwerken krijgen daarom te maken met duizelingwekkend veel publicaties, zoveel dat het nog nauwelijks overzichtelijk is. Dit zorgt voor een "overkill" aan informatie. Traditionele media filterden altijd het nieuws voordat zij het publiceerden. Nu is het zo dat alles rechtstreeks wordt gepubliceerd en later door onszelf wel wordt bepaald (gefilterd) of het interessant genoeg is om te lezen of niet.

Censuur

Maar in hoeverre geldt deze vrijheid, die tot toe nu vooral conform de westerse samenleving werd beschreven, ook voor de Oosterse en Arabische landen? In niet-westerse landen is de kans op censuur groter dan in westerse landen. In eerste instantie worden alle vormen van censuur gebruikt om de bestaande situatie te onderdrukken of te beteugelen. Censuur wordt enerzijds gebruikt om te voorkomen dat de macht van bepaalde instanties verloren gaat, anderzijds om de burger te beschermen. Opmerkelijk is dat dit laatste argument tot op de dag van vandaag nog steeds wordt misbruikt als dekmantel voor het eerste argument. De overheid beslist bijvoorbeeld om een filmpje te censureren waarin te zien is hoe iemand wordt gemarteld. De overheid beweert dit te censureren om de burger te beschermen en chaos te voorkomen maar tegelijkertijd heeft de burger niet door dat degene die de marteling uitvoert iemand van de overheid zelf is. Op die manier wordt de macht van een instantie in stand gehouden en zo is argument één, de veiligheid, een dekmantel voor argument twee, de macht.
Een letterlijke vertaling van censuur is: het pogen om informatie, standpunten of andere manieren van uitdrukkingen zoals kunst of schuttingtaal te verbannen. Het doel van censuur is om de orde te handhaven, om de ontwikkeling van een maatschappij in stand te houden of zelfs te verbeteren, of om een afwijkende mening van een individu of een groep mensen, te onderdrukken. We kunnen censuur op twee verschillende manieren toepassen: preventieve censuur, waarbij vooraf wordt bepaald dat iets niet mag worden gepubliceerd, wat vooral in Oosterse en Arabische landen voorkomt; en repressieve censuur waarbij pas na een publicatie wordt besloten of er een verbod of andere maatregel wordt getroffen, wat veelal gebruikt wordt in het westerse werelddeel.

Verder kunnen we censuur onderverdelen in de volgende motieven:
Censuur vanwege politieke motieven: Schrijver Alexander Solzjenitsyn werd in 1974 uit Rusland verbannen omdat zijn boeken de Sovjet-Unie bekritiseerden.
Censuur vanwege religieuze motieven: Een aflevering van de animatieserie Southpark werd in 2010 verboden omdat ze Mohammed als personage opvoerden.
Censuur vanwege seks en geweld: Scènes met hevig geweld of mensen die voor de camera sterven, worden geëxecuteerd of worden vermoord worden zelden getoond. Ook wordt media die zich richten op kinderen streng gecontroleerd. Zo wordt in veel kinderprogramma's ongepast gedrag dat kinderen negatief zou kunnen beïnvloeden gecensureerd, zoals roken of geweld.
Militaire censuur: Alle brieven die naar het thuisfront gaan worden van te voren gecontroleerd op geheime informatie die mogelijk in de handen van de vijand zouden kunnen komen. Zo mag een militair niet in zijn brief vermelden waar hij zich met zijn ploeg bevindt. Ook wordt angstvallig of negatief nieuws tegengehouden om er voor te zorgen dat het moreel van de bevolking niet wordt aangetast.[4]

Deze motieven worden in Oosterse, Arabische en Aziatische landen als China tot op de dag van vandaag nog toegepast op internet sites zoals Google en sociale netwerken. Meestal om de macht van bepaalde instanties in stand te houden, schermen ze delen van sites af of blokkeren ze de gehele site. Dit geldt ook voor de sociale netwerken die vaak vanwege hun westerse oorsprong worden geblokkeerd. Dit komt veelal doordat de servers van deze websites in het buitenland staan en dus niet onder bijvoorbeeld de Chinese wetgeving vallen. Van de meeste sociale netwerken worden clones gemaakt. Deze sites hebben vrijwel hetzelfde logo en dezelfde huisstijl als het origineel. Fanfou kan gezien worden als de chinese Twitter, Facebook is te vinden op http://renren.com/[5] [6]

Het omzeilen van vrijheidsbeperkingen als censuur

Hoe goed overheden en bedrijven ook hun best doen, er zal altijd een manier blijven om censuur en vrijheidsbeperkingen te omzeilen. Dit kan zowel technisch als via andere kanalen zoals Wikileaks. Die laatste creëerde een mogelijkheid om "anoniem" informatie te lekken. Ineens konden er dingen naar buiten komen die anders nooit naar buiten waren gekomen. Zonder Wikileaks zou het moeilijker zijn voor klokkenluiders om dingen naar buiten te brengen.

Wikileaks

Wikileaks is opgericht in 2006 en staat bekend om zijn informatie die eigenlijk niet bedoeld is voor het grote publiek. Op Wikileaks wordt er informatie gelekt door klokkenluiders . In feite maakt deze site het mogelijk voor iedereen om belangrijke en tot voorheen geheime informatie te openbaren. WikiLeaks zou zijn opgezet door wetenschappers, journalisten en andersdenkenden uit de Verenigde Staten, Europa, Zuid-Afrika en Taiwan, hoewel de details hierover niet bekend zijn. De servers van WikiLeaks bevinden zich verspreid over de wereld, maar de centrale server staat in Zweden. Men heeft voor servers in Zweden gekozen specifiek vanwege de wettelijke bescherming die dit land biedt ten aanzien van de bekendmakingen op de website.[7] [8]

Collateral Murder

Na publicatie op 5 april 2010 door Wikileaks van schokkende beelden die waren gefilmd vanuit een Amerikaanse Apache werd de site bij een groter publiek bekend. Op deze beelden was te zien hoe een groepje Irakezen op gruwelijke wijze om het leven werd gebracht. Het doel van de site wederom was het blootleggen van corruptie en andere "onethisch gedrag" van regeringen. Sinds de publicatie van deze beelden wordt Julian Assange (oprichter van de Wikileaks) gezocht door de Amerikaanse veiligheidsdiensten.


WIkileaks stopt voorlopig met het lekken van informatie

"WikiLeaks stopt voorlopig met het lekken van geheime informatie. De klokkenluiderswebsite meldt in een verklaring dat het zich wil concentreren op het binnenhalen van geld. Het bedrijf meent geen keuze te hebben doordat financiële bedrijven als Visa en MasterCard WikiLeaks blokkeren."[9] Een van de manieren om een einde te maken aan Wikileaks is de geldkraan dichtdraaien. De miljoenen documenten kunnen niet op het internet staan als er niemand is die betaalt voor de ruimte die de documenten innemen. Door de geldkraan dicht te draaien hopen landen en bedrijven dat het onmogelijk wordt voor Wikileaks om te blijven bestaan.

Blokkade China

Bevestigd wordt door Wikileaks dat zij worden gecensureerd in China. Als argument geeft China hiervoor de veiligheid van haar burgers te behouden. In werkelijkheid is China zelf misschien wel bang voor de waarheid. Daarentegen biedt Wikileaks een makkelijke manier om deze censuur te omzeilen door middel van zogeheten Cover Names.[10]
  1. ^ Jaar: 2000, Directie Voorlichting en Communicatie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, geraadpleegd op 06-10-2011, http://www.ivir.nl/grondrechten/rapport_gdt_samenvatting_5-00.pdf, p.10, p13, p21, 24
  2. ^ Jaar: 2000, Directie Voorlichting en Communicatie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, geraadpleegd op 06-10-2011, http://www.ivir.nl/grondrechten/rapport_gdt_samenvatting_5-00.pdf, p.10, p13, p21, 24
  3. ^ Jaar: 2000, Directie Voorlichting en Communicatie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, geraadpleegd op 06-10-2011, http://www.ivir.nl/grondrechten/rapport_gdt_samenvatting_5-00.pdf, p.10, p13, p21, 24
  4. ^ Geraadpleegd op 06-10-2011, http://nl.wikipedia.org/wiki/Censuur_(informatie)
  5. ^ Jaar 2008, Auteur Gang Lu, Geraadpleegd op 06-10-2011, http://www.readwriteweb.com/archives/china_facebook_clones.php
  6. ^ Jaar 2010, Auteur Richard Macmanus, Geraadpleegd op 06-10-2011, http://www.readwriteweb.com/archives/china_twitter_clones.php
  7. ^ Jaar 2010, Geraadplgeed op 12-10-2011, http://nl.wikipedia.org/wiki/Wikileaks
  8. ^ Jaar 2010, Geraadplgeed op 12-10-2011, http://vorige.nrc.nl/buitenland/article2524566.ece/Wikileaks_van_Palin_tot_Guantanamo_Bay
  9. ^ Volkskrant, (2011) geraadpleegd op 26 oktober 2011, WikiLeaks stopt met lekken informatie na blokkades, http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3884/WikiLeaks/article/detail/2986280/2011/10/24/WikiLeaks-stopt-met-lekken-informatie-na-blokkades.dhtml
  10. ^ Jaar 2010, Geraadplgeed op 12-10-2011, http://www.wikileaks.org/wiki/Cover_Names